Używane kartony a opłata produktowa – dlaczego firmy korzystające z kartonów z odzysku nie muszą jej płacić?

Prowadzenie sklepu internetowego, magazynu czy firmy transportowej wiąże się z koniecznością regularnego pakowania i wysyłki towarów. Coraz więcej przedsiębiorców, zamiast kupować nowe kartony, sięga po kartony używane – tańsze, dostępne od ręki i lepsze dla środowiska. Naturalnie pojawia się jednak pytanie: czy używając kartonów pochodzących z odzysku, trzeba rozliczać je tak samo jak nowe opakowania wprowadzane po raz pierwszy na rynek – a więc czy trzeba zapewniać poziomy recyklingu i płacić opłatę produktową?

Odpowiedź, potwierdzona zarówno w profesjonalnej opinii prawnej, jak i w oficjalnej interpretacji indywidualnej wydanej przez organ administracji publicznej, brzmi: nie. Poniżej wyjaśniamy dokładnie, dlaczego tak jest, jaka jest podstawa prawna tego stanowiska i co to oznacza w praktyce dla firm korzystających z kartonów dostępnych w naszym sklepie karonyuzywane.pl.

Skąd w ogóle biorą się używane kartony

Większość kartonów trafiających na nasz magazyn to odpad o kodzie 15 01 01 (opakowania z papieru i tektury), które zostają poddane procesowi odzysku. Proces ten polega na sprawdzeniu, oczyszczeniu lub naprawie kartonów. 

W wyniku tego procesu karton przestaje być odpadem – spełnia warunki utraty statusu odpadu określone w art. 14 ust. 1 ustawy o odpadach, ponieważ nadaje się do dalszego wykorzystania w tym samym celu, istnieje na niego popyt rynkowy i jego dalsze użycie nie niesie zagrożenia dla zdrowia, życia ludzi ani środowiska. Odzyskany karton wraca do obrotu jako pełnoprawny produkt, klasyfikowany według PKWiU pod kodem 17.21.1 (papier falisty i tektura falista oraz opakowania z papieru i tektury) – dokładnie w tej samej funkcji, do jakiej został pierwotnie zaprojektowany: jako opakowanie służące do pakowania i wysyłki towarów.

Dlaczego to nie jest „pierwsze wprowadzenie do obrotu”

Ustawa z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (UGO) nakłada obowiązek zapewnienia recyklingu opakowań – a w razie jego niespełnienia obowiązek zapłaty opłaty produktowej – wyłącznie na „wprowadzającego produkty w opakowaniach”. Kluczowe jest tu pojęcie „wprowadzenia do obrotu”, które ustawa definiuje jako odpłatne albo nieodpłatne udostępnienie opakowania po raz pierwszy na terytorium kraju w celu używania lub dystrybucji.

Kartony, które trafiają do naszej oferty, zostały już raz wprowadzone do obrotu – zanim stały się odpadem. Proces odzysku R12 nie zmienia ich struktury ani przeznaczenia: karton wchodzi do procesu jako opakowanie i wychodzi z niego jako to samo opakowanie, gotowe do tej samej funkcji. Z tego względu ich ponowne użycie należy traktować analogicznie do sytuacji opakowań wielokrotnego użytku, których masę – zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz oficjalnymi objaśnieniami prawnymi Ministra Klimatu i Środowiska z 8 czerwca 2021 r. – wlicza się do masy opakowań wprowadzonych do obrotu wyłącznie przy ich pierwszym wprowadzeniu. Każde kolejne użycie takiego opakowania nie generuje nowego obowiązku ani nowej opłaty.

Innymi słowy: obowiązek związany z wprowadzeniem danego kartonu do obrotu został już „spełniony i sfinalizoewany” przez pierwszego przedsiębiorcę, który wprowadził go na rynek. Kolejny podmiot, który ponownie wykorzystuje ten sam karton do zapakowania swoich produktów, nie wprowadza go do obrotu po raz pierwszy – a tym samym nie ciążą na nim obowiązki z tego tytułu.

Stanowisko potwierdzone opinią prawną

Powyższą wykładnię przygotowali prawnicy kancelarii Maśliński Law & Consulting (Mikołaj Maśliński oraz radca prawny Tymoteusz Mądry) w obszernej opinii prawnej z 28 lutego 2024 r., sporządzonej na zlecenie LDK Sp. z o.o. Opinia szczegółowo analizuje status prawny kartonów poddanych odzyskowi w procesie R12 w oparciu o:

• przepisy ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz ustawy o odpadach,
• dyrektywy unijne (dyrektywę odpadową 2008/98/WE oraz dyrektywę opakowaniową 94/62/WE),
• orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. sygn. II OSK 2916/17, II OSK 420/16) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (sygn. IV SA/Po 630/19),
• oficjalne objaśnienia prawne Ministra Klimatu i Środowiska dotyczące rozliczania opakowań wielokrotnego użytku.

Autorzy opinii doszli do jednoznacznego wniosku, że masa przedmiotowych, ponownie wprowadzonych do obrotu kartonów nie stanowi podstawy do naliczenia opłaty produktowej – ani po stronie podmiotu przetwarzającego odpady, ani po stronie przedsiębiorców, którzy nabywają te kartony i wykorzystują je do pakowania własnych produktów.

Stanowisko potwierdzone decyzją administracyjną

Wnioski płynące z opinii prawnej nie pozostały wyłącznie teorią. Na podstawie przeprowadzonej analizy LDK Sp. z o.o. wystąpiła do Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej co do zakresu i sposobu stosowania przepisów ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Marszałek Województwa Świętokrzyskiego – organ właściwy do sprawowania kontroli nad przestrzeganiem tych przepisów – wydał w tej sprawie decyzję z 20 czerwca 2024 r. (znak RKŚ-I.7250.1.2.2024), w której w całości potwierdził stanowisko przedstawione we wniosku.

Organ jednoznacznie orzekł, że:

• LDK Sp. z o.o. nie jest podmiotem wprowadzającym do obrotu produkty w opakowaniach w rozumieniu art. 17 ust. 1 UGO w odniesieniu do używanych kartonów, które utraciły status odpadu w procesie R12 i zostały ponownie użyte przez spółkę do dostawy własnych produktów – a tym samym nie ciąży na niej obowiązek zapewnienia poziomów recyklingu ani uiszczenia opłaty produktowej względem tych kartonów;
• używane kartony, które utraciły status odpadu w procesie R12, a następnie zostały ponownie wprowadzone na rynek przez klientów sklepu kartonyuzywane.pl, nie podlegają wliczaniu do masy opakowań wprowadzanych na rynek przez te podmioty.

W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że proces odzysku R12 nie ma żadnego wpływu na strukturę i przeznaczenie opakowań – uzyskany w jego wyniku karton stanowi ten sam produkt, który już wcześniej został wprowadzony do obrotu w tym samym celu. Organ wskazał również, że tego rodzaju kartony noszą cechy opakowania wielokrotnego użytku, ponieważ nadają się do dalszego wykorzystania zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, a to – zgodnie z definicją zawartą w ustawie – oznacza, że każde kolejne użycie takiego opakowania nie jest traktowane jako nowe wprowadzenie do obrotu.

Warto zacytować kluczowy fragment uzasadnienia decyzji: ponowne zastosowanie opakowań wielokrotnego użytku pozwala na uniknięcie obciążeń związanych z obowiązkiem zapewnienia recyklingu odpadów opakowaniowych, a tym samym uniknięcie związanych z tym dodatkowych obciążeń finansowych, czyli opłaty produktowej.

Organ zwrócił też uwagę, że działalność LDK wpisuje się w model gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ), w którym priorytetem jest jak najdłuższe utrzymywanie produktów, materiałów i surowców w obiegu oraz ograniczanie powstawania nowych odpadów.

Co to oznacza dla Twojej firmy

Jeśli prowadzisz sklep internetowy, magazyn lub jakąkolwiek działalność wymagającą pakowania i wysyłki towarów, korzystanie z kartonów używanych oznacza w praktyce:

• brak obowiązku wliczania masy tych kartonów do masy opakowań wprowadzanych przez Ciebie na rynek,
• brak obowiązku zapewnienia poziomów recyklingu w odniesieniu do tych opakowań,
• brak podstaw do naliczenia opłaty produktowej z tytułu wykorzystania tych kartonów,
• realny, potwierdzony dokumentnie sposób na ograniczenie kosztów administracyjnych i finansowych związanych z systemem rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP),
• zgodność z ideą gospodarki obiegu zamkniętego – co ma znaczenie zarówno wizerunkowe, jak i praktyczne, w kontekście rosnących wymogów środowiskowych stawianych przedsiębiorcom.

Ważne zastrzeżenie

Interpretacja indywidualna, zgodnie z art. 35 ustawy Prawo przedsiębiorców, wiąże organy administracji względem podmiotu, który o nią wystąpił – w tym przypadku LDK Sp. z o.o. – i chroni ten podmiot przed sankcjami w zakresie, w jakim zastosował się do jej treści. Sama opinia prawna odzwierciedla natomiast wykładnię przyjętą przez jej autorów, którzy sami wskazują, że zagadnienie to nie było dotychczas przedmiotem szerszych analiz w orzecznictwie i doktrynie.

Oznacza to, że każdy przedsiębiorca korzystający z kartonów z odzysku powinien – w razie wątpliwości co do swojej indywidualnej sytuacji – rozważyć wystąpienie z własnym wnioskiem o interpretację indywidualną do właściwego marszałka województwa. Niemniej jednak, przedstawiona wykładnia, oparta na spójnej analizie przepisów, orzecznictwa i oficjalnych objaśnień resortu, a dodatkowo potwierdzona wprost decyzją organu administracji, daje solidną i udokumentowaną podstawę do przyjęcia opisanego stanowiska.

Dokumenty źródłowe

• Opinia prawna kancelarii Maśliński Law & Consulting z 28 lutego 2024 r. – [LINK DO OPINII PRAWNEJ]
• Interpretacja indywidualna Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z 20 czerwca 2024 r. (znak RKŚ-I.7250.1.2.2024) – [LINK DO INTERPRETACJI]